مدرسه دارالفنون

دارالفنون نام مدرسه ‌ای است که در خیابان ناصر خسرو تهران واقع است . دارالفنون به ابتکار امیرکبیر در زمان ناصرالدین‌شاه برای آموزش علوم و فنون جدید در تهران تأسیس شد . دارالفنون را می‌توان نخستین دانشگاه در تاریخ مدرن ایران دانست . در نوشته‌های ایرانی تا دیر زمانی همه دانشگاه‌های خارجی را دارالفنون می‌خواندند .
امیرکبیر پس از سفر به روسیه ، متوجه نیاز فوری کشور به مرکز آموزش عالی گردید . لذا از ابتدای صدارت خود ، برای ایجاد این مرکز تلاش کرد اما هیچ‌گاه شاهد افتتاح آن نشد . نخستین دسته از اساتید به سرپرستی دکتر یاکوب ادوارد پولاک ، دو روز پس از دست‌گیری و تبعید امیرکبیر به تهران رسیدند و با استقبال گرمی مواجه نشدند . دارالفنون در روز یکشنبه ششم دی ماه 1230 ، سیزده روز پیش از قتل امیرکبیر و با حضور ناصرالدین شاه ، آقاخان نوری صدراعظم جدید و گروهی از دانشمندان و معلمین ایرانی و اروپایی با 30 نفر شاگرد رسما گشایش یافت .
از نامه‌های به جا مانده از امیرکبیر و مندرجات روزنامه وقایع اتفاقیه و اسناد دیگر برمی آید در آغاز نام خاصی برای این واحد آموزشی در دست ساخت ، در نظر نگرفته بودند و از این بنا با عناوین مدرسه ، مدرسه جدید ، مکتب خانه پادشاهی ، تعلیم خانه ، معلم خانه و مدرسه نظامیه یاد شده‌است . در آخرین نامه‌ای که امیرکبیر به سفیر ایران در روسیه برای پیگیری جذب استادان اروپایی می‌نویسد ، از این بنا به عنوان مدرسه نظامیه یاد می‌کند .
در منابع پیش و پس از تاسیس دارالفنون ، به خصوص در خاطرات دانش‌آموختگان اروپا به واژه دارالفنون برمی خوریم .
دارالفنون مجهز به آزمایشگاه فیزیک و شیمی و داروسازی ، چاپخانه ، کتابخانه ، سفره خانه یا غذاخوری بود . در یکی از اتاق های آن دو اسکلت برای آموزش دانشجویان پزشکی نگهداری می‌شد . در نیمه اول سال1304 قمری نیرالملوک وزیر علوم با همکاری امین السلطان وزیر مالیه با خرید و تخریب خانه‌های ساکنان ضلع جنوبی مدرسه ، تالار بزرگ نمایش را ساخت تا ناصرالدین شاه ، که در سفر فرنگ با تئاتر آشنا شده بود ، در آن به تماشای تئاتر بپردازد . در اصلی مدرسه ابتدا به خیابان باب همایون باز می‌شد که بنا به مصالحی آن را بستند و در ورودی را به خیابان ناصریه یا ناصر خسرو فعلی باز کردند .
ساختمان دارالفنون زمان امیرکبیر هشتاد سال پابرجا ماند و با وجودی که همچنان قابل استفاده بود ، در سال 1308 خورشیدی تخریب شد .
در این سال میرزا یحیی خان اعتمادالدوله قراگزلو وزیر معارف وقت ، ساختمان اولیه را در هم کوبید و با نقشه و نظارت مارکف ، مهندس روسی ، ساختمان فعلی را به جای آن ساخت . علی اصغر حکمت وزیر فرهنگ وقت نیز در سال 1313 خورشیدی در شمال و جنوب ، عمارتی را بر آن افزود .
مدرسة دارالفنون تا سال 1364 شمسی به فعالیت خود ادامه داد و پس از آن به عنوان مرکز تربیت معلم و مدتی به عنوان مرکز آموزش عالی ضمن خدمت فرهنگیان مورد بهره‌برداری قرار گرفت . سازمان میراث فرهنگی در تاریخ 11/6/1375 این بنا را با شمارة 1748 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رساند .
از سال 1378 که دیگر تقریبا این مدرسه به مخروبه ای تبدیل شده بود برنامه مرمت آن آغاز شد و تاکنون بعد از گذشت 17 سال هنوز ادامه دارد .